Witamina A – działa nie tylko na wzrok

Witamina A – działa nie tylko na wzrok

Chociaż już w starożytności leczono wzrok przy pomocy surowej wątroby, to pierwsze informacje o działaniu witaminy A pochodzą dopiero z 1909 roku. Obecnie wiemy, że witamina A zapewnia nie tylko widzenie bez zakłóceń, ale również wpływa na stan naszej skóry, a nawet na naszą płodność.

Pod nazwą witamina A kryje się grupa związków o podobnej strukturze, które występują zarówno w świecie zwierząt jak i roślin. W produktach zwierzęcych znajdziemy retinol i jego pochodne, w produktach roślinnych karotenoidy (barwniki roślinne, zwłaszcza beta-karoten). Związki zawarte w roślinach nazywamy prowitaminą A, ponieważ dopiero w naszym organizmie prowitamina przekształca się w witaminę A.

Witamina A – zadania

Kojarzy nam się z prawidłowym wzrokiem, a jej niedobór z kurzą ślepotą, ale witamina A ma wiele innych funkcji do spełnienia w ludzkim organizmie.

  • Wzrok – witamina A jest składnikiem rodopsyny, białka które znajduje się w siatkówce oka i jest niezbędne w procesie widzenia.
  • Skóra – bierze udział w procesie leczenia cery trądzikowej, ale również oparzeń, odmrożeń, czy ran. Skąd taka właściwość? To m.in. witamina A odpowiada za wzrost i rozwój tzw. komórek epitelialnych, które budują tkankę nabłonkową w naszym organizmie, w tym naskórek.
  • Funkcje rozrodcze – wpływa na powstanie komórek rozrodczych, odpowiada również za rozwój łożyska i wzrost zarodka.
  • Antyoksydant – działa przeciwutleniająco, potrafi neutralizować wolne rodniki i chroni nas przed negatywnymi skutkami stresu oksydacyjnego.

Witamina A – źródła w żywności

Bogatym źródłem beta-karotenu są warzywa i owoce zwłaszcza te o intensywnej pomarańczowej i zielonej barwie, jak: marchew, szpinak, brokuły, natka pietruszki, dynia, morele, brzoskwinie.

Retinol znajdziemy w wątrobie, jajach, maśle, rybach (śledzie, sardynki, tuńczyk), tran.

Witamina A należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, a nasz organizm potrafi ją magazynować (w wątrobie). Jest również szczególnie wrażliwa na utlenianie. Co to znaczy? Np. przechowywanie tłuszczu w nieodpowiedniej temperaturze prowadzi do zniszczenia zawartości witaminy A nawet w 80%.

Ponadto jej biodostępność zależy od kilku czynników, w tym od ilości białka w pożywieniu. Mała ilość białka lub białko o gorszej jakości znacznie osłabiają jej wchłanianie w jelitach i przekształcanie karotenów do postaci witaminy A. Biodostępność tej witaminy pogarszają również wolne rodniki, alkohol i azotany.

Witamina A – skutki niedoboru

Chociaż jej niedobór prowadzi do poważnych skutków zdrowotnych, to objawy tego deficytu mogą pojawić się dopiero po kilku latach, gdy wyczerpią się zapasy w wątrobie. Co może nas zaniepokoić?

  • Suchość skóry, tzw. gęsia skórka, suchość spojówek.
  • Niezauważone objawy mogą przekształcić się w plamki Bitota, czyli widoczne na gałce ocznej zgrubienia o kolorze białym, żółtym pomarańczowym lub mlecznym.
  • Może pojawić się również niedowidzenie zmierzchowe, czyli tzw. kurza ślepota.
  • Długotrwały niedobór witaminy A prowadzi nawet do utraty wzroku.
  • Objawem deficytu witaminy A jest również obniżona odporność oraz zahamowanie wzrostu.

Witamina A – skutki nadmiaru

Normy zapotrzebowania na witaminę A zależą od wieku, płci i stanu fizjologicznego. Zalecane spożycie (RDA) tej witaminy dla kobiet powyżej 19 r. ż. to 700 µg na osobę/dobę, a dla mężczyzn to 900 µg.

Pamiętajmy, że niebezpieczny dla zdrowia jest również nadmiar witaminy A, bo zbyt duża jej dawka ma działanie toksyczne. O nadmiarze witaminy A (hiperwitaminozie) może świadczyć np. powiększenie wątroby, zmiany skórne, osłabienie mięśni.

Przestrzeganie zalecanych norm na witaminę A dotyczy szczególnie kobiet w ciąży, bo jej nadmiar może prowadzić do wad u płodu (np. w obrębie centralnego układu nerwowego, czy twarzoczaszki).

Bibliografia:

  • Normy żywienia dla populacji polskiej, red. Jarosz M., http://www.izz.waw.pl/attachments/article/33/NormyZywieniaNowelizacjaIZZ2012.pdf (dostęp: 20.10.2019.
  • Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, red. J. Gawęcki, Warszawa 2011, Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kliknij aby ocenić!
[Głosów: 1 Średnia: 5]
One Comment
  1. […] Witamina A, która występuje jako retinol (źródłem są: masło, jaja, twaróg tłusty, podroby, śledzie, sardynki i tuńczyk) oraz karotenoidy, które w organizmie przekształcają się do retinolu; źródłem karotenoidów są rośliny, zwłaszcza: marchew, pomidory, szpinak, pomarańcze. W jaki sposób witamina A działa na naszą odporność? Po pierwsze jest konieczna do utrzymania ciągłości błon śluzowych, dzięki czemu jest bardzo ważnym elementem wrodzonego układu odpornościowego. Chroni organizm przed drobnoustrojami znajdującymi się na zewnątrz. Poza tym witamina A bierze udział w dojrzewaniu i różnicowaniu się komórek układu immunologicznego (monocytów, neutrofili, limfocytów), a jej niedobór potrafi osłabić odporność. Nie bez znaczenia jest też fakt, że β−karoten, czyli prowitamina A jest znakomitym antyoksydantem, neutralizuje wolne rodniki i pomaga zwalczać stres oksydacyjny, który z kolei osłabia system immunologiczny. […]

Comments are closed.